Winterbloeiers goed voor hommels

Terwijl de winter alsnog voorzichtig probeert om ons land te betreden, staan de eerste bloemen alweer in volle bloei. Het zijn vooral sneeuwklokjes en winterakonieten die al hun bloemen tonen. Oorspronkelijk zijn deze plantjes ingevoerd om buitenplaatsen en kloostertuinen te verfraaien. Aardhommels zijn maar wat blij met deze vroege bloeiers. In de winter sterft de hele kolonie uit en blijft de koningin moederziel alleen achter. Rond februari kruipt ze het holletje uit; haar eitjes zijn uitgekomen en ze moet op zoek naar voedsel om de kolonie nieuw leven in te blazen. Winterbloeiers als sneeuwklokjes en winterakonieten komen dan ook als geroepen.

Sneeuwklokjes en winterakonieten

Steenrode en bruine heidelibellen

Rond deze tijd kun je volop heidelibellen zien zonnen op bospaadjes, boomstammen en muurtjes. Zelf kwam ik de steenrode en de bruine heidelibel tegen. Ze lijken erg op elkaar, maar de steenrode heidelibel heeft een zwarte streep langs het voorhoofd die langs de ogen naar beneden loopt. Bij de bruine heidelibel stopt de streep bij de ogen.

Steenrode heidelibel ♂

Bruinrode heidelibel ♀

Groene rietcicaden aan het zonnen

Voorschoten


Onlangs stuitte ik in het riet en biezen op een aantal groene rietcicaden (Cicadella viridis). Deze algemene soort valt door haar kleine formaat (nog geen cm groot), haar groene (vrouwtje) of blauwgroene (man) vleugels en haar gedrag nauwelijks op. Al bij geringe beweging kunnen de insecten wegspringen naar een veiliger onderkomen. De larven rennen snel naar de onderzijde of schaduwzijde van de bladeren.
Groene rietcicaden leven van sappen van gras, riet en biezen en zijn vaak te vinden in graslandjes, langs slootkanten en in moerassen.

Sluipwespjes

Onlangs op landgoed Duivenvoorde meerdere soorten sluipwespen gezien. Het op naam brengen is niet gemakkelijk: in Nederland en België komen er zo'n 2000 soorten voor. Hoewel de volwassen dieren graag nectar nuttigen, zijn de larven echte predators. Het vrouwtje van een sluipwesp heeft meestal een lange legboor en legt daarmee haar eitjes in, op of bij rupsen, vlinders en andere insecten. Sommige soorten deponeren hun eitjes zelfs in insecteneieren. Als de larven uitkomen, zitten ze letterlijk op of in hun eten.

Vroeger werden sluipwespen tot de parasieten gerekend. Tegenwoordig vallen ze onder de parasitoïden. Een parasiet leeft van zijn gastheer, maar heeft er belang bij om zijn gastheer in leven te laten. (Zoals de vlo een parasiet is). Een parasitoïde eet een gastheer op.

Wolkever

De wolkever (Lagria hirta) is een trage kever die zich voedt met stuifmeel en nectar. De larven bevinden zich in de humuslaag en doen zich tegoed aan rottend materiaal.

Wolkever - Lagria hirta

Springvliegers in de rododendrons

Wie in de zomermaanden langs een groepje rododendrons loopt, kan regelmatig rood-groene insectjes  op de bladeren zien zonnen. Bij gevaar vluchten ze naar de onderkant van het blad, of springvliegen ze naar een veiliger heenkomen.  Het zijn rhododendroncicaden (Graphocephala fennahi). Omstreeks 1930 is deze cicade met plantmateriaal meegekomen vanuit Noord Amerika naar Engeland. Zo’n 30 jaar later heeft de soort zich ook over de rest van Europa verspreid .

 

De rhododendroncicade is van juli tot november aanwezig en vanaf augustus boort  ze een gaatje in de bloemknoppen om in de knopschubben eieren te leggen. De larven leven van het plantensap. Volwassen cicaden kunnen ook van andere planten sap zuigen. De schade door de cicade zelf is meestal beperkt, maar ze helpt mee met de verspreiding van de schimmel ‘Pycnostysanus azaleae’, die via het boorgaatje de knop in kan dringen. De aangetaste knoppen worden bruin en sterven af. De buitenkant van de knop is dan bedekt met knotsvormige sporendragers. Hoewel de aangetaste knoppen jarenlang aan de struik kunnen blijven zitten, kunnen er direct naast gezonde knoppen tot bloei komen. Toch kan de schimmel ook twijgsterfte veroorzaken. Indien de cicade (en daarmee de schimmel) een plaag vormt, kan men in het voorjaar de aangetaste knoppen verwijderen, om zo de larven weg te nemen en de schimmel terug te dringen.

 

Hiken over het eiland Tiengemeten

 

klik op foto voor vergroting

Zondag 1 september stond er door Outdoorfriends een wandeltocht over het eiland Tiengemeten gepland. Haar naam dankt het eiland aan toen het nog een zandplaat was van zo'n 10 gemeten. Een gemet was ongeveer 0,5 ha. Tegenwoordig is Tiengemeten wel 1000 ha groot. In 2006 is het eiland omgevormd van landbouwgrond naar natuur. Er werd onder andere een gat in de dijk gemaakt, waardoor een groot deel van het eiland via kreken onder invloed staat van getijdenwerking van de Haringvliet

Omstreeks 10.30 werden we bij de veerpont op Zuid-Beijerland verwacht en vervolgens maakten we de korte oversteek naar het natuureiland, dat onderdeel uitmaakt van onze ecologische hoofdstructuur. In het bezoekerscentrum zelf werden we verwelkomd door kwetterende zwaluwen in de nok van het dak. Fris en fruitig begon onze wandeltocht over het eiland. Ons doel was om alle gemarkeerde wandelroutes aaneen te sluiten voor een wandeltocht van 17 km.
We begonnen aan de rode route, die gedeeltelijk wordt getooid door metershoge late guldenroede, een gele plant uit Noord-Amerika. Hier en daar keken we uit over plassen en moerassen waar lepelaars en grote zilverreigers foerageerden. Terwijl duizenden eenden, veelal smienten, in rust lagen te dobberen, groepeerden honderden spreeuwen als een bijenzwerm aan de hemel. Een overvliegende strandleeuwerik zong klingelend zijn deuntje.

Na een korte bezoek aan een vogelhut op palen, vervolgden we onze weg over de dijk om bij Herberg Tiengemeten aan te vallen aan de frisdrank, koffie, appelgebak en de eilandse kwarktaart. We vervolgden onze weg langs de dijk terug naar het bezoekerscentrum. In de berm vlogen een tiental klein geaderd witjes.

We stapten over op de blauwe route, die uitkeek over wat droger terrein en mooie vergezichten. Bijzonder waren de bonte vegetatieverschillen tussen hoger en lager terrein. Rond de opgedroogde graslandpoelen groeiden vooral watermunt en rode ogentroost, een halfparasiet. Het wandelpadniveau was wat ruiger met grassen, distels en kamille en op de natte plekken, vooral buitendijks, groeiden hier en daar velden vol moerasvergeet-mij-nietjes, kattenstaart en late guldenroede. Tientallen schotse hooglanders hadden hun hangplek aan een plas. Een haas had zich gedrukt in het veld en verdween vervolgens met grote sprongen in het ruige gras. Een koekoek keek over het landschap uit in één van de weinige bomen. Via een dwaaltocht tussen velden vol guldenroede bereikten we de rietheuvel, een opgeworpen heuvel in het uiterste noordwesten van het eiland.

We vervolgden onze weg terug en via de gele route namen we nog een laatste stop op de Vliedberg. Van oorsprong een vluchtplaats voor mens en vee bij hoog water en overstromingen, maar nu vooral een schitterend uitkijkpunt. Hierna was het een korte wandeling terug naar de veerpont. Moe maar voldaan kunnen we terugkijken op een gezellig dagje Outdoorfriends.



Vakantie Lesbos

27 april t/m 23 mei 2013

klik op foto's voor vergroting

Het eiland Lesbos

 

 

De nummers op de kaart komen overeen met de beschrijvingen in dit album.

Met een oppervlakte van 1630 km2 is Lesbos één van de grootste eilanden van Griekenland. Er wonen ongeveer 90.000 mensen en ligt op zo'n 8 km van Turkije vandaan. Het eiland is door twee, nu niet meer actieve, vulkanen ontstaan. De oorspronkelijke vulkaankegels zijn gezonken, waardoor de twee baaien op Lesbos zijn ontstaan: de golf van Kallonis en de golf van Gera. Het noordelijke deel van het eiland is onvruchtbaar en kaal, het zuidelijke deel vruchtbaar en bebost. Hier groeien ongeveer 11 miljoen olijfbomen. In 2012 is het gehele eiland door UNESCO opgenomen als Global Geopark Network.

 

 

01: Verblijf Skala Kallonis

 

 

Skala Kallonis is een authentiek, klein vissersdorpje in het centrum van het eiland. Veel vogelaars, wandelaars en botanisten kiezen dit plaatsje als uitvalsbasis om het eiland te ontdekken. In de kreekjes en moerasjes in en rond het dorpje wemelt het van de boomkikkers, waterschildpadden en ralreigers.

 

 

Zelf zat ik in hotel Aegeon, een verblijf zonder onnodige luxe. Hier begon de dag met een heerlijk ontbijt op het terras en eindigde de avond aan de bar, om elkaars waarnemingen en tips uit te wisselen.

 

 

 

 

02: Zoutmeren

 

 

Lesbos is een waar vogelparadijs. Er komen zo'n 340 soorten voor, vooral gedurende de trektijd. Nabij Skala Kallonis liggen de zoutmeren van Kalloni. Hoewel de zoutwinning nog volop in bedrijf is, is het een grote trekpleister voor veel vogels. Duizenden flamingo's, steltkluten, zilverreigers en andere gevleugelden foerageren en rusten hier.  

 

 

 

 03: Op en rond groene Olympus

 

 

Hoewel de top van het Olympusgebergte nagenoeg onbegroeid is, zijn de hellingen weelderig begroeid met naald en loofbossen. Een onduidelijk kaartje met orchideeënvindplaatsen leidde me over stoffige bospaadjes vol kuilen naar de mooiste plekjes. Toch was het nog goed zoeken om de orchideeën te vinden. Vooral de bloemrijke, eeuwenoude tamme kastanje bossen tussen Agiasos en Megalohori waren erg fraai.

 

 

04: Trail naar klooster Limonos

Net buiten het plaatsje Kerami was een een moerasje waar in alle vroegte al tientallen vogelaars stonden te turen. Hier zaten veel Kaspische beekschildpadden. Niet ver daar vandaan stond het klooster Metohi van waarachter een verscholen pelgrimspaadje de bergen in ging naar het fraaie klooster Limonos.

 

 

 

 

 

05: Lambou Mili & Loutra headland

 

 

In een beschrijving van orchideeënvindplaatsen op Lesbos stond het gebied rond Lambou Mili goed aangeschreven. De auto geparkeerd bij een groene fabriek en verschillende mooie trails door de bergen gelopen. Helaas bleken de meeste orchideeën al te zijn uitgebloeid.

 

 

Bij Loutra headland met de auto stoffige en stenige landweggetjes af gegaan die zó slecht en soms zó steil waren dat ik me afvroeg of het autootje niet eens ondersteboven zou rollen. Hier stonden duizenden orchideeën, waarvan de meeste ook weer waren uitgebloeid. Het was 35 graden en een frisse duik in zee zorgde voor enige verkoeling.

 

06: Afgelegen Makara

 

 

Niets is leuker dan bijna ontoegankelijke plekjes te bezoeken en het doel was dan ook om langs de golf van Kallonis naar de monding in de Egeïsche zee te gaan. Hier scheen een strandje (en minuscuul plaatsje) genaamd Makara te zijn. De TomTom kende het plaatsje niet, maar ik kon wel een aanwezige weg selecteren. Het landschap was bergachtig kaal met wat dwergstruikjes en een paar losgelaten bomen. Het weggetje was niet meer dan een stoffig paadje met keien, kuilen en scheuren. Hier en daar stond een klein geitenhutje en enkele verdwaalde woningen. Dit was het landschap van de bijeneters, scharrelaars, roodstuitzwaluwen, klauwieren en Aziatische steenpatrijzen.

 

 

 

07: Het westen: Andissa en Sigri

 

Het wilde westen stond op het programma, om een aantal afgelegen orchideeënspots en het versteende woud te bezoeken. De TomTom werd ingesteld om vanaf het plaatsje Hidira een landweggetje naar Andissa te nemen. In het gehuchtje Hidira keken de bewoners me onderzoekend aan toen ik de auto door de smalle en kronkelige straatjes wurmde, om vervolgens in the middle of nowhere te verdwijnen. Het berglandschap met de dwergbegroeiing was schitterend, maar al gauw wist de TomTom en de kaart het niet meer. In de verte stonden windturbines en via smalle paadjes de weg daar naartoe vervolgd. Bij Andissa groeiden vele bijenorchisachtigen en een heerlijk verfrissende duik genomen nabij Sigri.

 

 

 

 

Laatste dag

Aan al het goede komt een einde. Op de laatste dag nogmaals op het Olympus-gebergte rond gestruind. Het autootje moest weer worden ingeleverd, maar deze was zó stoffig en vuil, dat je de oorspronkelijke kleur nauwelijks meer kon zien. Aangezien er in de kleine lettertjes van het huurcontract staat dat er met de auto niet op onverharde wegen mag worden gereden, besloot ik de auto te gaan wassen en meteen een duik te nemen bij Makara. Wonder boven wonder stonden hier een paar verweerde stranddouches. Ik zette de auto onder de spuitkoppen en draaide van achteren de kraan open. Het water spoot er meteen in harde stralen in alle richtingen uit, behalve de goede: de auto was droog en ik drijfnat.

De volgende ochtend in Skala Kallonis van iedereen afscheid genomen en met het vliegtuig weer terug naar Nederland gegaan.

Als je van vogelen, wandelen of van wilde orchideeën houdt, is Lesbos zéker de moeite waard. Ooit hoop ik er nog eens terug te komen, maar dan een paar weken eerder...

 

 

Stengelloze sleutelbloem trotseert kou

Vogelenzang


Terwijl de vogels met deze kou moeite hebben om aan het broedseizoen te beginnen, kun je hier en daar toch de eerste lentebodes zien. De aanhoudende vorst en de ijzige wind konden niet voorkomen dat deze stengelloze sleutelbloemen hun zachtgele bloempjes hadden open gevouwen.

Stengelloze sleutelbloem - Primula vulgaris
klik op foto voor vergroting

Er komen wereldwijd zo'n 500 soorten sleutelbloemen voor. In Nederland groeien 3 verschillende soorten primula's, die alle beschermd zijn. De bloemen van de stengelloze sleutelbloem staan op korte steeltjes, waardoor het lijkt alsof de bloemen stengelloos vanuit de bladoksels groeien. De zaden zijn in trek bij mieren, die een belangrijke bijdrage leveren aan de verspreiding van de plant. Nederland licht aan de oostrand van het verspreidingsgebied. Veel natuurlijke standplaatsen in Drenthe en Brabant zijn verloren gegaan, maar in de duinstreek is zij nog van nature aanwezig (of verwilderd). Op een aantal landgoederen is zij al eeuwen geleden aangeplant en behoort ze daar tot de stinzenplanten.

Bosmier; Laatste der Mohikanen

Wassenaar


Terwijl de meeste mieren alweer diep onder de grond zitten, loopt dit miertje nog stoer, doch krakkemikkig van de kou, door het bos. Met de kaken wijdopen om opponenten aan te vallen.

Struinen door het Renkumse Beekdal

 

 

Onlangs met een vriend naar het Renkumse Beekdal afgereisd om weer wat aan natuurfotografie te doen. We kozen ervoor de Molenbeekroute en de Quadenoordroute te te volgen.  We zijn eerst naar het informatiecentrum 'De Beken' geweest, waar onder een paar appelbomen een aantal hoornaars (grootste wesp) zich te goed deden aan en dronken werden van de gistende appels op de grond. We vervolgden ons pad langs de molenbeek, maar het leek ons spannender om juist van het pad af te wijken. In de bossen wemelde het van de paddestoelen en tientallen grote en kleine stinkzwammen verspreidden hun ranzige lucht om insecten te lokken. Via rotte boomstammen een aantal keer de beekjes over gestoken met een paar natte schoenen tot gevolg. Het gebied is afgewisseld met weiden, bos, beekjes en vennetjes en het was zeker de moeite waard. Na afloop onderweg wat gegeten.


Hier staan meer foto's van de hike.
 

 

Aardhuis en omgeving

Klik op foto voor vergroting

  

Onlangs naar het Wildpark Aardhuis op de Veluwe geweest. Het gebied staat bekend om het voorkomen van vliegende herten en de vele edelherten en wilde zwijnen. Het Aardhuis zelf komt wel een beetje safaripark over. De wilde zwijnen lopen in een klein gerasterd stukje en de edelherten zijn nauwelijks wild te noemen. Jonge zwijntjes liepen los buiten het raster. Buiten het Aardhuis zijn genoeg wandelpaden om de 'echte natuur' op te snuiven.

Deze 'wilde' zwijntjes liepen los door het park

Het mannetjesedelhert houdt zo nu en dan de wacht en jaagt jongere mannetjes weg

De violette loopkever verorbert menig slakje

 

Schimmels breken de dode kever af

Rode smalbok - Leptura rubra

Kevers van de rode smalbok zijn vaak op schermbloemigen te vinden. De eieren worden op oude dennebomen gelegd, waarbij de larve zich een weg door het rottend hout naar binnen vreet. Hier verblijft ze enige jaren.

Mannetje rode smalbok heeft een zwarte halsschild, het vrouwtje een geelbruine.

Vedermot

Klik op foto voor vergroting

Heidewortelboorder - Phymatopus hecta

Eifel - Duitsland

In de Duitse Eifel vlogen langs de bosrand enkele heidewortelboorders. Deze vlindersoort neemt als volwassene geen voedsel meer tot zich. Bij mannetjes, die roodbruin zijn en gelige vlekken bezit, zijn de achterpoten vervangen door schenen met geurschubben. Tijdens de balts vliegt het mannetje rond zonsondergang langs de bosrand en verspreidt hij zijn lokstoffen die naar ananas geuren. Wanneer een vrouwtje nadert, stort het mannetje op haar en zakken ze af naar het gras. De rupsen leven onder andere in en op de wortels van brandnetels.

Klik op foto voor vergroting

Vedermot

Libel vers uit het 'ei'

Onlangs stuitte ik 's avonds op een libel die aan het uitkruipen was. De larve van een libel leeft, afhankelijk van de soort, een paar maanden tot meerdere jaren in het water. Ze moet dan 9 tot 16 verschillende stadia doorlopen, voordat ze zich kan veranderen in een libel. In het laatste stadium kruipt de larve het water uit en na enige tijd probeert de jonge libel zich door een scheur op de rug van de larvehuid te worstelen. Vervolgens worden de vleugeltjes met bloed volgepompt en na een paar uur uitharden kiest ze het luchtruim.

Dwalen door de Kalkeifel

Wie er eens een weekendje lekker met de tent opuit wil om rond te struinen door de natuur en te genieten van de bijzondere kalkflora en berglandschappen, zou zeker eens de Kalkeifel moeten bezoeken. Aansluitend op de vakantie naar Bonaire ging ik met een vriend naar de Eifel om onder andere het Gillesbachtal (NSG Hundsrück) en het NSG Lamperstal te bezoeken.

Kon ik in Bonaire bijna niet in slaap komen van de hitte, de Eifel had wel gezorgd voor het andere uiterste; het vroor bijna. De hoge luchtvochtigheid drong diep de tent in en een matje, dikke slaapzak en winterkleding konden er niet voor zorgen dat ik 's ochtends vroeg stijf van de kou wakker werd. In Nederland stonden de eikebomen al volop in blad, hier moesten de knoppen nog ontspruiten. De bloemrijke graslanden lagen er nog wat kaal en dor bij, alhoewel de honderdduizenden sleutelbloemen en paardenbloemen de velden in een gele waas had gekleurd. De eerste vlindertjes vlogen al, waaronder de aardbeivlinder (Pyrgus malvae - zie foto). Ook stonden er een aantal donkergekleurde kegelmorieljes (Morchella conica - zie foto)

Dwalend door de bossen stuitten we op een bijzondere slaapmuis die haar naam eer aan deed om balancerend over dunne twijgjes een hazelaar in te klimmen; de hazelmuis (Muscardinus avellanarius). Ze zal nog wel niet zo lang uit haar winterslaap gekomen zijn, want de hazelmuis houdt wel een winterslaap van 6 maanden!
In juni staat er weer een weekendje kalkeifel gepland. Wie weet wat we dan weer tegen komen.

Cicade Macrosteles variatus

Meijendel, Wassenaar

In een bebost duingebied zaten tientallen piepkleine cicaden te zonnen op de bladeren van de hondsdraf. Ze vielen nauwelijks op en wanneer je in de buurt kwam, kropen ze naar de onderkant van de bladeren, of sprongen weg.

Klik op foto voor vergroting

Cicaden zijn meestal kleiner dan 1cm, leven van plantensappen en kunnen, wanneer zij in grote getale aanwezig zijn, gewassen behoorlijk beschadigen. De meeste cicaden hebben een samenlevingsverband (symbiose) met bacteriën. De bacteriën helpen het voedsel te verteren.

Nutteloos tijdsverdrijf: Eendagsvlieg als hangjongere

Meijendel

Ik vraag me af of deze eendagsvlieg zijn tijd niet beter kon besteden dan als hangjongere te fungeren.